ERKEN MÜDAHALEDE DAVRANIŞSAL UYGULAMALAR

Düzenleyen: Prof. Dr. Sezgin VURAN, Doç. Dr. Seray OLÇAY, Doç. Dr. Özlem TOPER

Erken Müdahalede Davranışsal Uygulamalar Paneli’nde edimsel psikolojinin iki prensinden biri olan uygulamalı davranış analizi ve özel gereksinimli bireylerin tanışması, davranış analizinin sağlam kavramsal yapısı ve sürekli genişleyen deneysel araştırma portföyü dolayısıyla zengin destekleyici alanyazının oluşumu, uygulamalı davranış analizinin özel gereksinimli bireyler (özellikle zihin yetersizliği ve otizm) ile başlangıçta inişli çıkışlı ilişkisi fakat onların eğitimi ve terapileri hakkında değerli bilgiler sunmaya devam ettiği ve edeceği gerçeği, uygulamalı davranış analizi araştırmacıları ve müdahaleciler arasındaki ittifaka özellikle vurgu yapılarak uygulamalı davranış analizi aşağıda belirtilen yönleri ile ele alınacaktır.

Uygulamalı davranış analizi sosyal açıdan önemli insan davranışlarına odaklanan bir disiplin alanıdır. Uygulamalı davranış analizi ilkeleri ve varsayımları dikkate alınarak geliştirilen çok sayıda uygulama bulunmaktadır. Uygulamalı davranış analizine dayalı bu uygulamalar öğretim ve davranış yönetimi olmak üzere iki amaçla kullanılabilmektedir. Günümüze değin yürütülen birçok araştırma erken çocukluktan yetişkinliğe uzanan geniş bir yaş aralığı için hem öğretim sunmada hem de davranış yönetiminde uygulamalı davranış analizine dayalı uygulamaların etkili olduğunu ortaya koymakta; bu uygulamaların başarısını ise uygulamalı davranış analizinin bazı temel özellikleriyle ilişkilendirmektedir. Ancak araştırma bulgularına rağmen uygulamalı davranış analizine yönelik doğru bilinen yanlışlar bu uygulamaların sıkça eleştirilmesine neden olabilmektedir. Sıralanan noktalardan hareketle panelimizin bu bölümünde uygulamalı davranış analizinin tanımı, ilkeleri, temel varsayımları, uygulama amaçları ve basamakları ile uygulamalı davranış analizinin başarısında rol oynayan etmenler ve doğru bilinen yanlışlara ilişkin açıklamalara yer verilecek ve ilgili konular alanyazın bağlamında ele alınacaktır. Ayrıca sıklıkla yüksek düzeyde yapılandırılmış ortamlarda kullanılan uygulamalar olarak algılanan bu uygulamalar, gerek yapılandırılmış ortamlarda gerekse doğal ortamlarda kullanılabilen uygulamalardır. Bu nedenle, davranışsal uygulamaları doğal uygulamalarla karşılaştırmak yerine, davranışsal uygulamaların yapılandırılmış ya da doğal ortamlarda kullanımındaki farklılıkları vurgulamak gerekmektedir. Çünkü doğal uygulamalar da belirli beceri ve davranışların öğretiminde, davranışçı uygulamalarda olduğu gibi öncül-davranış-sonuç ilişkisine dayanmaktadır. Yapılandırılmış ortamlarda gerçekleştirilen uygulamalar ile doğal ortamlarda gerçekleştirilen uygulamalar, hedef uyaranların sunumu, kullanılan araç-gereçler, öğretim ortamı, öğretim denemelerinin dağılımı, öğretimleri gerçekleştiren kişiler ve davranış sonrası sunulan uyaranların özellikleri açısından farklılaşmaktadır. Dolayısıyla panelin son bölümünde bu farklılıklar ile davranışsal uygulamaların doğal ortamlarda kullanımına yer veren odaklanmış ve kapsamlı müdahalelere değinilecektir.